Kulnun og hjartsláttaróregla – rannsóknir sýna sterka tengingu

Langvarandi streita getur leitt til kulnunar

Kulnun (e. burnout) er ekki bara tímabundið þreytuskeið – hún er afleiðing langvinnrar streitu sem hefur raunveruleg áhrif á bæði líkama og sál.

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) skilgreinir kulnun sem fyrirbæri tengt vinnuálagi: orkuleysi og örmögnun, fjarlægð eða neikvæðni gagnvart starfi og skerta starfsgetu. Þetta er ekki skilgreindur geðsjúkdómur, heldur merki um óviðráðanlega streitu sem þarf að taka alvarlega.

-Auglýsing-

Kulnun og hjartað

Nýjustu rannsóknir benda til þess að kulnun geti aukið hættu á gáttatifi, einni algengustu hjartsláttaróreglunni. Gáttatif eykur líkur á hjartaáfalli, heilablóðfalli og jafnvel ótímabærum dauða. Í Evrópu eru áætlaðar um 17 milljónir tilfella og í Bandaríkjunum 10 milljónir á hverju ári. Þrátt fyrir fjölda rannsókna er ekki að fullu vitað hvað veldur gáttatifi, en streita og sálrænir þættir koma sífellt oftar við sögu.

- Auglýsing-

Hvað sýna rannsóknir?

Stór langtímarannsókn úr ARIC-þýðinu (yfir 11.000 manns, 23 ára eftirfylgd) sýndi að þeir sem höfðu mestu einkenni örmögnunar/kulnunar voru í allt að 45% meiri hættu á að fá gáttatif en aðrir. Tengslin héldust jafnvel eftir að leiðrétt hafði verið fyrir öðrum áhættuþáttum. Engin sambærileg tengsl fundust við reiði eða félagslegan stuðning.

Í kanadískri rannsókn á rúmlega 6.000 skrifstofustarfsmönnum, sem fylgt var eftir í 18 ár, kom einnig fram að mikið vinnuálag og lítil umbun tengdist allt að tvöfaldri áhættu á gáttatifi. Það bendir til þess að vinnuumhverfi geti skipt miklu máli þegar kemur að hjartaheilsu.

Hvernig tengist kulnun gáttatifi og hjarta- og æðasjúkdómum?

Gáttatif er ekki bara óþægileg hjartsláttaróregla – það er sterkur áhættuþáttur fyrir alvarlegum hjarta- og æðasjúkdómum. Rannsóknir sýna að einstaklingar með gáttatif eru í tvö- til fimmfaldri hættu á heilablóðfalli og hafa einnig aukna áhættu á hjartabilun og ótímabærum dauða. Þegar kulnun eykur líkur á gáttatifi er hún því óbeint að ýta undir alvarlega hjarta- og æðasjúkdóma.

- Auglýsing -

Langvinn streita og örmögnun hafa áhrif á bæði taugakerfið og ónæmiskerfið. Sympatíska taugakerfið (fight-or-flight) verður ofvirkt og heldur hjartanu í stöðugri spennu. Á sama tíma myndast krónísk bólga í líkamanum sem veikjar hjartavöðvann og veldur breytingum í hjartavefnum, sérstaklega í gáttunum. Þessar breytingar – sem kallast „raf- og byggingarleg enduruppbygging“ – gera hjartað næmara fyrir truflunum á rafboðum, sem birtist sem gáttatif.

Þegar gáttatif er komið til sögunnar getur það haft keðjuverkandi áhrif:

Hraður og óreglulegur púls getur valdið blóðtappa sem leiðir til heilablóðfalls.
Hjartað vinnur óhagkvæmara, sem getur stuðlað að hjartabilun.
Streita, svefntruflanir og kulnun geta jafnvel aukið líkur á að gáttatif haldist viðvarandi.

Þannig er kulnun ekki aðeins „andlegt álag“ – hún getur verið einn af þeim þögulu hvötum sem setja af stað ferli sem endar með alvarlegum hjarta- og æðasjúkdómum.

Ekki bara tengt vinnunni

Þótt WHO skilgreini kulnun út frá vinnuálagi er ljóst að álag í einkalífi getur verið ekki síður mikilvægt. Rannsóknir á „vital exhaustion“ ná yfir bæði vinnu og heimilisaðstæður – og niðurstöðurnar sýna sömu tengslin við gáttatif.

Hvað getum við gert?

Viðvörunarmerki: Langvinn þreyta, pirringur, svefntruflanir og fjarlægð frá daglegum verkefnum eru rauð flögg.
Streitustjórnun: Regluleg hreyfing, hugleiðsla, öndunaræfingar og skýr mörk í vinnu geta minnkað líkamlegt álag.
Góður svefn: 7–8 klukkustundir á nóttu hjálpa bæði líkama og hjarta að jafna sig.
Leitaðu hjálpar: Ef einkenni verða þrálát er mikilvægt að leita til læknis eða fagfólks í geðheilbrigðismálum.
Hafðu auga með hjartanu: Finnirðu fyrir hjartsláttaróreglu, svima eða mæði skaltu fá þig strax skoðaðan.

Að lokum

Kulnun er ekki bara sálrænt ástand – hún getur haft alvarleg áhrif á hjartað. Nýjustu rannsóknir sýna að tengsl eru á milli kulnunar og gáttatifs, sem undirstrikar mikilvægi þess að taka streitueinkenni alvarlega. Með því að grípa inn í snemma – með heilsusamlegum lífsstíl og meðhöndlun á streitu – getum við ekki aðeins bætt líðan heldur einnig varið hjartað gegn alvarlegum sjúkdómum.

5 ráð gegn kulnun

Settu regluleg mörk í vinnu og heima
Hreyfðu þig daglega, jafnvel stuttan göngutúr
Sofðu 7–8 klukkustundir á nóttu
Taktu hlé frá skjám og vinnu – jafnvel 5 mínútur skipta máli
Leitaðu stuðnings hjá vinum, fjölskyldu eða fagfólki

Heimildir

Björn Ófeigs.

-Auglýsing-

Fyrri grein

8 kostir rafhjólreiða fyrir heilsuna

Næsta grein

TACSI rannsóknin – blóðþynning, aðgerðir og framtíð hjartameðferðar