Heilablóðfall

8682
Höfuðverkur getur verið undanfari heilablóðfalls en það er ekki algild regla.

Heilablóðfall er líka nefnt heilaáfall, slag, eða heilablæðing. Ástæður heilablóðfalls eru skyndileg truflun á blóðflæði af völdum blóðtappa eða rofs á æð í höfði. Hér eru upplýsingar af vefsíðunni heilaheill.is þar sem farið er yfir helstu atriði sem máli skipta. 

Heilablóðfall eða heilaslag er afleiðing skyndilegrar og varanlegrar truflunar á blóðflæði til heilasvæða af völdum æðasjúkdóma. Blóðflæðitruflunin getur orsakast af stíflu í heilaslagæð af völdum blóðtappa (heiladrep) eða því að æð brestur og blæðir í heilavefinn (heilablæðing). Í báðum tilvikum líða heilafrumur, sem æðin nærir súrefnisskort, auk skorts á öðrum nauðsynlegum næringarefnum. Hluti heilafrumanna deyr, en starfsemi annarra raskast. Stundum koma einkenni um heilablóðfall einungis fram í stuttan tíma og er þá talað um skammvinna blóðþurrð í heila. Ýmsir sjúkdómar geta stuðlað að heilablóðfalli. Einkennin sem koma fram eru háð staðsetningu og stærð skemmdarinnar í heilanum.

Tíðni hækkar með hækkandi aldri
Rannsóknir á Íslandi hafa leitt í ljós, að um 600 einstaklingar fá heilablóðfall árlega. Meðalaldur þeirra er tæplega 70 ár og er þorri sjúklinga eldri en 65 ára. Heldur fleiri karlar en konur fá heilablóðfall hérlendis. Tíðni heilablóðfalla er mjög háð aldri. Rannsóknir Hjartaverndar benda til að árleg tíðni um 50 ára aldur sé um 3 af hverju þúsundi en um áttrætt er tíðnin komin upp í 12 af þúsundi. Heilablóðfall er þriðja algengasta dánarorsökin á Íslandi. Það veldur dauða hjá um 8% karla og kvenna.

Á Íslandi fá um 600 einstaklingar fá heilablóðfall árlega.

Mismunandi flokkar heilablóðfalls

Heilablæðing
Við heilablæðingu brestur æð í heila svo að blæðir í heilavefinn. Stundum getur blætt á svæði þar sem æðastífla varð í upphafi. Blóðið þrýstir á heilbrigðan heilavef og flutningur um æðina skerðist. Djúpt í heila eru vökvafyllt hólf. Sé blæðingin stór getur hún brotist inn í þetta vökvakerfi. Í sjaldgæfum tilvikum getur blætt frá æðapokum á botni höfuðkúpunnar.

Heiladrep
Heiladrepi er skipt í þrjár gerðir eftir orsök.

  • Í fyrsta lagi getur kölkuð heilaslagæð lokast vegna staðbundinnar æðakölkunar
  • Í öðru lagi getur segarek (blóðtappi) sem myndast í öðrum hluta blóðrásar svo sem í stóru hálsslagæðunum, ósæðarboganum eða í hjartanu, lokað slagæðinni. Blóðsegar geta til dæmis myndast í hjarta sem slær óreglulega, í skemmdu hjarta eftir kransæðastíflu eða í nálægð við skemmdar hjartalokur
  • Í þriðja lagi geta kalkaðar smáæðar djúpt í heila lokast vegna þrengingar og valdið starfstruflun einungis á litlu svæði. Þetta nefnist ördrep. Í kaflanum hér á eftir verður heilablóðfall flokkað eftir orsökum, einkennum lýst, sagt frá greiningu, meðferð og áhættuþáttum.

Skammvinn blóðþurrð í heila
Þegar manneskja fær einkenni heilablóðfalls sem vara skemur en 24 klukkustundir er talað um skammvinna blóðþurrð í heila.

Auglýsing

Ástæður skammvinnrar blóðþurrðar eru hinar sömu og heiladreps, en blóðrásin nær að opnast aftur í tíma svo að engin varanleg skemmd verður á heilafrumunum. Slík einkenni eru viðvörun og þarf að rannsaka nánar til þess að reyna að koma í veg fyrir hugsanlegt heilablóðfall síðar.

Greining á heilablóðfalli
Þegar grunur vaknar um heilablóðfall er nauðsynlegt að greina hvers konar heilablóðfall er um að ræða. Meðferð og rannsóknir eru mismunandi eftir tilvikum.

Rannsóknir sem eru gerðar

  • Nákvæm sjúkrasaga og læknisskoðun
  • Tölvusneiðmynd af heila. Rannsóknin greinir á milli blæðingar í heila og heiladreps. Við heiladrep þarf stundum að líða nokkur tími frá því að einkennin komu fram þar til breytingar sjást á sneiðmynd
  • Segulómskoðun af heila gefur góða mynd af staðsetningu og umfangi skemmdar og sýnir smærri skemmdir mun betur en tölvusneiðmynd
  • Rannsóknir á hjarta eru gerðar til að sjá hvort blóðtappi frá hjarta hafi valdið heilablóðfalli
  • Hjartalínurit segir til um hjartsláttaróreglu. Holter er lítið tæki sem tekur hjartlínurit samfellt í heilan sólarhring, gefur vísbendingar um hvort hjartsláttur er stundum óreglulegur en eðlilegur þess á milli
  • Ómskoðanir á hálsslagæðum og innankúpuslagæðum sýna hvort þessar æðar eru þrengdar
  • Æðamyndataka sýnir nákvæmlega útlit æðanna. Nýrri sneiðmyndatækni gerir einnig kleift að skoða slagæðarnar í heila nokkuð nákvæmlega og á auðveldari hátt
  • Ýmsar blóðprufur gefa hugmynd um áhættuþætti svo sem sykursýki og hækkaðar blóðfitur
  • Heilablóðfall verður að meðhöndla strax.

Hvað er til ráða?
Forvarnir eru mjög mikilvægar. Sumum áhættuþættum getum við breytt en öðrum ekki. Rannsóknir Hjartaverndar og erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á þessa áhættuþætti.

Áhættuþættir sem ekki er hægt að breyta

  • Aldur

Líkurnar aukast með hækkandi aldri. Meðalaldur þeirra sem fá heilablóðfall hérlendis er tæplega 70 ár. Meirihluti sjúklinga er yfir 65 ára aldri

  • Kyn

Fjórðungi algengara hjá körlum en konum

  • Fjölskyldusaga

Vert er að láta fylgjast með blóðþrýstingi og öðrum þekktum áhættuþáttum bæði ef er fjölskyldusaga um heilablóðfall og / eða hjarta- og æðasjúkdóma

  • Fyrri saga um heilablóðfall / skammvinna heilablóðþurrð

Áhættuþættir sem hægt er að breyta

  • Háþrýstingur
  • Reykingar
  • Kyrrseta
  • Offita
  • Sumir hjartasjúkdómar (t.d. óreglulegur hjartsláttur/gáttaflökt)
  • Sykursýki
  • Hækkað kólesteról
  • Áfengismisnotkun
  • Getnaðarvarnapilla (á það einkum við ef konan reykir og er eldri en 35 ára)
  • Streita

Flestir þessara áhættuþátta tengjast ástandi hjarta- og æðakerfis. Með því að hugsa vel um hjarta og æðakerfi minnka líkurnar á heilablóðfalli.

Verið meðvituð um þá þætti sem hægt er að hafa áhrif á.

Munið eftir að læka við okkur á Facebook