Hjartaheilsa byggir ekki bara á því hvernig hjartað er að vinna og við erum farin að sjá hjartaheilsu í mun víðara samhengi en áður.
Þetta snýst ekki bara um blóðþrýsting, kólesteról og æðar heldur líka þetta ótrúlega samfélag örvera sem býr í meltingarveginum. Þarmaflóran hefur áhrif á bólgusvör, efnaskipti, ónæmiskerfið og jafnvel hvernig við bregðumst við streitu. En hvað með hjartað? Er raunveruleg tenging?
Svarið er já. Rannsóknir síðustu ára, sérstaklega 2023–2025, sýna að þarmaflóran getur haft umtalsverð áhrif á hjarta- og æðakerfið og meðal annars í gegnum efni sem heitir TMAO. Og það breytir leiknum.
TMAO – efnið sem getur breytt miklu
Þarmaflóran brýtur niður ákveðin næringarefni úr fæðunni, einkum kólín og L-karnitín sem finnast m.a. í eggjum, rauðu kjöti og mjólkurvörum. Við þetta myndast efni sem heitir TMA (trimethylamine).
Lifrin breytir síðan TMA í TMAO – trimethylamine N-oxide.
Við borðum því ekki TMAO heldur búum við það til. Hvernig þarmaflóran okkar er svo samsett skiptir sköpum fyrir það magn sem verður til.
Rannsóknir sýna að hátt TMAO tengist:
- hraðari myndun æðakölkunar,
- aukinni bólgu í æðaveggjum,
- truflunum á flutningi kólesteróls
- aukinni virkni blóðflagna,
- aukinni áhættu á hjartaáfalli og heilablóðfalli,
- meiri einkennum hjá fólki með hjartabilun.
Í grein frá 2023 kom m.a. fram að TMAO geti gert æðaveggi viðkvæmari fyrir oxunarálagi og stuðlað að myndun fituskella. Þetta styrkir þá mynd að þarmaflóran er ekki bara „meltingarefni“ heldur virkur þáttur í hjartaheilsu.
Bólga, æðakölkun og hjartabilun – tengingin styrkist
Bólga er undirliggjandi þáttur í flestum hjarta- og æðasjúkdómum. Ef þarmaflóran er í ójafnvægi getur hún ýtt undir langvinna bólgu sem síðan hefur áhrif á æðakerfið.
Hærri TMAO gildi tengjast:
- auknu oxunarálagi í æðaþeli,
- meiri bólguviðbrögðum,
- því að fituskellur safnast hraðar upp í æðum og æðakölkun þróast fyrr en ella,
- aukinni áhættu á hjartabilun og meiri einkennum hjá þeim sem eru með sjúkdóminn fyrir.
Nýjar yfirlitsgreinar frá 2023–2025 benda til þess að TMAO–tengingin sé orðin einn áhugaverðasti áhættuþátturinn í tengslum við hjartað.
Mataræðið mótar þarmaflóruna — og þar með hjartaheilsuna
Góðu fréttirnar eru að á áhrifamestu svæðunum höfum við stjórn. Því meira sem við vitum um hvernig þarmaflóran bregst við fæðu, því betur getum við stutt hjartað.
Fæði sem hækkar TMAO:
- mikið af rauðu kjöti og unnum kjötvörum,
- mikil eggjaneysla (vegna kólíns),
- fæði sem er lágt í trefjum,
- sykursýki og offita.
Fæði sem lækkar TMAO eða bætir þarmaflóruna:
- trefjaríkt grænmeti og baunir,
- ávextir og heilkorn,
- fiskur og ómettuð fita,
- framleidd matvæli með góðgerlum, t.d. jógúrt, súrkál, kimchi,
- fjölbreytt plöntutríkt mataræði.
Rannsóknir sýna að fólk sem borðar trefjaríkt, fjölbreytt fæði framleiðir minna af TMAO og er með aðra samsetningu af örverum sem dregur úr bólgu.
Hvernig getum við nýtt þessa þekkingu í dag?
- Velja fisk oftar í stað rauða kjötsins.
- Hækka trefjamagnið og sérstaklega úr grænmeti og baunum.
- Rækta þarmaflóruna með mat sem styður hana.
- Hreyfa okkur daglega en hreyfing hefur jákvæð áhrif á örveruflóruna.
- Draga úr streitu og bæta svefn sem hvorutveggja hefur bein áhrif á meltingu og bólguþætti.
Þetta snýst ekki um fullkomnun, heldur jafnvægi. Því fjölbreyttari og næringarríkari sem þarmaflóran er, því minna álag á hjarta- og æðakerfinu.
Að lokum
Við vitum nú að tengsl þarmaflórunnar við hjarta og æðakerfið eru raunveruleg og mikilvæg. TMAO, bólga og æðakerfið fléttast saman á þann hátt að við getum ekki lengur litið á meltingu og hjarta sem aðskilin kerfi. Að huga að mataræðinu, bólgum og þarmaflórunni er því einföld leið til að styrkja hjartað, hvort sem þú ert að fyrirbyggja vandamál eða vinna þig út úr þeim.
Þarmaflóran er ekki bara meltingarmál. Hún er hjartans mál.
Björn Ófeigs.
Heimildir
Frontiers in Endocrinology (2023) – The gut microbial metabolite TMAO and cardiovascular diseases
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fendo.2023.1085041
Medicina (2025) – TMAO and Cardiovascular Disease
https://www.mdpi.com/1648-9144/61/10/1767
BJBMS (2023) – Roles of TMAO in atherosclerosis
https://www.bjbms.org/ojs/index.php/bjbms/article/view/8893
Journal of Translational Medicine (2025) – Review of TMAO and microbiome in atherosclerosis and MI
https://translational-medicine.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12967-025-07224-5
JMB (2023) – Gut microbiota–dependent marker TMAO in cardiovascular disease
https://brieflands.com/journals/jmb/articles/159140
Circulation: Heart Failure (2024) – Trimethylamine N-oxide and Related Gut Microbe-Derived Metabolites in Heart Failure
https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIRCHEARTFAILURE.124.011569
Frontiers in Microbiology (2024) – The association between the gut microbiota metabolite TMAO and heart failure: A systematic review
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmicb.2024.1440241/full
