Ný grein sem birtist í New England Journal of Medicine 1. september 2025 hefur vakið mikla athygli, ekki síst vegna niðurstaðna um blóðþynningu eftir kransæðaskurðaðgerð.
Þar kemur fram að tvöföld blóðþynning (hjartamagnýl + ticagrelor) eftir bráða kransæðastíflu sem krefst skurðaðgerðar tvöfaldaði hættuna á alvarlegum blæðingum sem kröfðust sjúkrahúsinnlagnar.
Þetta er mikilvægt atriði fyrir bæði lækna og sjúklinga: meðferð sem hentar einum hópi, til dæmis sjúklingum sem fá stoðnet, getur jafnvel verið skaðleg öðrum, eins og þeim sem þurfa að fara í skurðaðgerð.
Hvað var rannsakað?
Í TACSI rannsókninni tóku þátt rúmlega 2200 sjúklingar sem allir höfðu fengið bráða kransæðastíflu og voru með kransæðasjúkdóm. Hluti sjúklinganna fór í kransæðavíkkun þar sem sett var stoðnet, aðrir í kransæðaskurðaðgerð, en allir fengu einnig lyfjameðferð. Markmiðið var að kanna hvaða meðferðarsamsetning væri heppilegust og hvort einföld eða tvöföld blóðþynning væri betri eftir slíkar aðgerðir.
Rannsóknin var slembuð, sem þýðir að sjúklingum var skipt af handahófi í meðferðarhópa. Hún var líka fjölsetra, sem merkir að hún var framkvæmd samtímis á mörgum sjúkrahúsum víða um Evrópu, þar á meðal á Landspítalanum. Meðal höfunda eru íslensku prófessorarnir Karl Andersen, hjartalæknir, og Tómas Guðbjartsson, hjartaskurðlæknir.
Íslensk þátttaka og blóðþynningarlyfin
Það sem hefur vakið sérstaka athygli hér á landi er þátttaka íslenskra lækna í rannsókninni og áhugaverðar niðurstöður varðandi blóðþynningarlyfjameðferð eftir aðgerð.
Í samtali við Morgunblaðið sagði Karl Andersen, prófessor í hjartalækningum, að rannsóknin sýni að tvöföld blóðþynning – þ.e. hjartamagnýl og ticagrelor – eftir bráða kransæðaskurðaðgerð geti tvöfaldað hættuna á alvarlegum blæðingum sem krefjast innlagnar á spítala.
Þetta er mikilvægt atriði. Við vitum að tvöföld blóðþynning er lífsnauðsynleg hjá þeim sem fá stoðnet, en hún virðist ekki bæta horfur eftir skurðaðgerð heldur aðeins auka áhættuna. Í raun var enginn munur á lifun, hjartaáföllum eða heilablóðfalli eftir eitt ár milli þeirra sem fengu einfalda blóðþynningu og þeirra sem fengu tvöfalda, en blæðingarnar voru tvöfalt algengari í síðari hópnum.
Þetta er góð áminning um að meðferð sem virkar í einu samhengi er ekki sjálfkrafa rétt í öðru. Það sem hentar sjúklingi með stoðnet getur jafnvel verið skaðlegt fyrir sjúkling sem fer í aðgerð. Þessar niðurstöður munu án efa hafa áhrif á alþjóðlegar leiðbeiningar á næstu árum.
Niðurstöður um blóðþynningu
- Enginn munur fannst á lifun eða tíðni hjartaáfalla, heilablóðfalla eða endurtekinna aðgerða eftir eitt ár, hvort sem notuð var einföld blóðþynning (hjartamagnýl) eða tvöföld (hjartamagnýl + ticagrelor).
- Alvarlegar blæðingar voru hins vegar tvöfalt algengari í hópnum sem fékk tvöfalda blóðþynningu.
- Þetta sýnir að tvöföld blóðþynning, sem er lífsnauðsynleg eftir stoðnet, hentar ekki eftir kransæðaskurðaðgerð og getur jafnvel verið hættuleg.
Eins og áður sagði munu þessar niðurstöður líklega hafa áhrif á alþjóðlegar leiðbeiningar og hafa þegar vakið mikla umræðu meðal hjartalækna.
Lærdómurinn
Stóra myndin er sú að snemmtæk meðferð og rétt inngrip bjarga mannslífum. En rannsóknin sýnir líka að í meðferð hjartasjúkdóma er ekki „ein lausn sem hentar öllum“. Það sem hjálpar einum hópi getur verið skaðlegt öðrum.
Fyrir almenning er boðskapurinn þó sá sami: besta leiðin til að forðast stórar aðgerðir er að huga að forvörnum halda blóðþrýstingi og kólesteróli í skefjum, hreyfa sig reglulega, borða hollt og forðast reykingar.
Að lokum
TACSI rannsóknin er stór áfangi í hjartalækningum. Hún sýnir að kransæðaskurðaðgerð getur bætt lífslíkur hjá sjúklingum með útbreiddan kransæðasjúkdóm en hún sýnir líka að tvöföld blóðþynning eftir aðgerð eykur blæðingarhættu án þess að bæta árangur.
Þessar niðurstöður munu án efa hafa áhrif á leiðbeiningar lækna um allan heim. Fyrir sjúklinga þýðir þetta að meðferð verður alltaf að vera einstaklingsmiðuð og að besta hjartameðferðin hefst í daglegu lífi, löngu áður en kemur að aðgerð.
Björn Ófeigs.
Heimildir
- Jeppsson A, Andersen K, Guðbjartsson T, o.fl. TACSI Study. New England Journal of Medicine. 2025
- Morgunblaðið – Umfjöllun um TACSI rannsóknina (2025)
- European Society of Cardiology – 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes
European Society of Cardiology – 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes
Höfundar rannsóknarinnar
- Anders Jeppsson, prófessor og yfirlæknir, Sahlgrenska-sjúkrahúsið, Gautaborg (fyrsti höfundur).
- Karl Andersen, prófessor í hjartalækningum, Læknadeild Háskóla Íslands.
- Tómas Guðbjartsson, prófessor í skurðlækningum, Landspítali og HÍ.
- Fjöldi annarra vísindamanna og lækna frá Norðurlöndum og Evrópu.
