Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome (POTS) er ástand sem tengist truflun á ósjálfráðri stjórn hjartsláttar og blóðflæðis. Einkenni koma fram þegar einstaklingur fer úr liggjandi eða sitjandi stöðu yfir í standandi. Þó að POTS sé ekki lífshættulegt getur það haft veruleg áhrif á daglegt líf og lífsgæði. Með réttri greiningu og meðferð má þó draga úr einkennum og bæta virkni.
Einkenni og greining
Helsta greiningarviðmið POTS er aukning á hjartslætti um ≥ 30 slög á mínútu hjá fullorðnum (eða ≥ 40 hjá unglingum) innan 10 mínútna frá því að standa upp án þess að blóðþrýstingur falli marktækt. Algeng einkenni eru svimi, hjartsláttarónot, þreyta, skerðing á einbeitingu („brain fog“), sjóntruflanir og stundum yfirlið. Einkennin geta haft áhrif á vinnu, skólagöngu og félagslíf, sérstaklega hjá ungu fólki.
Orsakir og áhættuþættir
POTS getur tengst mörgum undirliggjandi þáttum, m.a.:
- Skertu blóðmagni (hypovolemia)
- Truflun í ósjálfráða taugakerfinu
- Sjálfsofnæmissjúkdómum
- Taugaskemmdum í neðri útlimum
- Langvinnum sjúkdómum eins og Ehlers–Danlos-heilkenni
- Eftir veirusýkingar, þar á meðal COVID-19
POTS er algengara hjá konum á aldrinum 15–50 ára og getur verið hluti af stærra heilkenni, eins og mastfrumuvirkjunarheilkenni (MCAS – Mast Cell Activation Syndrome) sem er sjúkdómur þar sem mastfrumur, sem eru hluti af ónæmiskerfinu, losa of mikið af bólgumiðlum (eins og histamíni) í líkamann og oft án augljósrar ástæðu..
Meðferð og lífsstílsráð
Það er engin ein töfralausn við POTS, en meðferð beinist að því að draga úr einkennum og bæta blóðflæði:
- Auka vökvainntekt og salt: Oft 2–3 lítrar af vatni á dag og hærri saltneysla, samkvæmt leiðbeiningum læknis.
- Saltvatnsgjöf: Saltvatnsgjöf í æð hefur gefið góða raun.
- Þrýstingssokkar: Hjálpa til við að minnka blóðstasa í fótum.
- Hægfara þolþjálfun: Sund, hjólreiðar eða róleg þolþjálfun liggjandi geta aukið úthald.
- Lyfjameðferð: Í sumum tilfellum eru notuð lyf eins og beta-blokkarar, fludrocortisone, midodrine eða ivabradine – alltaf í samráði við sérfræðing.
Horfur
Með markvissri meðferð og lífsstílsbreytingum ná flestir sjúklingar bættri virkni og minnkun einkenna. Ungir einstaklingar hafa yfirleitt betri langtímahorfur, sérstaklega ef meðferð hefst snemma.
Að lokum
POTS er oft misskilið ástand sem getur verið bæði krefjandi að greina og meðhöndla. Með réttu mati, samvinnu við heilbrigðisstarfsfólk og stöðugum lífsstílsbreytingum er þó hægt að ná fram verulegum bata í lífsgæðum.
Björn Ófeigs.
Heimildir
Zhao S, Tran VH, Gupta V. Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome. StatPearls [Internet]. NCBI Bookshelf.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541074/
Postural orthostatic tachycardia syndrome. Wikipedia.
https://en.wikipedia.org/wiki/Postural_orthostatic_tachycardia_syndrome
POTS: Diagnosing and treating this dizzying syndrome. Harvard Health Publishing.
https://www.health.harvard.edu/blog/pots-diagnosing-and-treating-this-dizzying-syndrome-202110062611
Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome (POTS): Overview. Verywell Health.
https://www.verywellhealth.com/postural-orthostatic-tachycardia-syndrome-pots-1746386
