Flestir tengja gigt við liðverki og stirðleika, en það er aðeins hluti sögunnar. Sjálfsofnæmissjúkdómar sem valda krónískri bólgu í líkamanum geta haft áhrif langt út fyrir liði og vöðva.
Rannsóknir sýna að fólk með sjúkdóma eins og liðagigt, rauða úlfa (lupus), Sjögren heilkenni eða PBC (Primary Biliary Cholangitis) er í meiri hættu á hjarta- og æðasjúkdómum. Bólgan sem fylgir þessum sjúkdómum er lykilþáttur í þeirri auknu áhættu.
Bólgur sem sameiginlegur þáttur
Bæði gigtarsjúkdómar og hjarta- og æðasjúkdómar tengjast krónískum bólgum. Þegar ónæmiskerfið er í stöðugri viðbragðsstöðu, eins og í sjálfsofnæmissjúkdómum, myndast viðvarandi bólga sem getur skemmt æðaveggi. Það flýtir fyrir æðakölkun þegar fita, kólesteról og bólgufrumur safnast fyrir í slagæðum og þrengja þær. Þetta veldur aukinni áhættu á hjartaáföllum og heilablóðföllum.
Sjálfsofnæmissjúkdómar og hjartaáhætta
- Liðagigt (rheumatoid arthritis): Tvöfalt meiri áhætta á hjartaáföllum miðað við almenning.
- Rauðir úlfar (systemic lupus erythematosus): Þekktur áhættuþáttur, jafnvel hjá ungum einstaklingum.
- Psoriasis gigt: Tengist bæði bólgum og efnaskiptaójafnvægi.
- Sjögren heilkenni: Hefur verið tengt aukinni tíðni æðakölkunar og hjartasjúkdóma, þar sem bólgan er ekki aðeins í slímhúð heldur víðar í líkamanum.
- PBC (Primary Biliary Cholangitis): Lifrarsjúkdómur sem byggir á sjálfsofnæmi, en hann getur aukið áhættu á hjarta- og æðasjúkdómum með því að tengjast bólgum, efnaskiptatruflunum og hækkuðu kólesteróli.
Oft er áhættan vangreind, því bæði læknar og sjúklingar einblína á sjúkdóminn sjálfan, liðina, lifrina eða slímhúðina en gleyma gjarnan hjartanu.
Lyfjameðferð getur verið tvíeggjað sverð
Sum gigtarlyf og ónæmisbælandi lyf geta dregið úr bólgu og þar með minnkað hjartaáhættuna, til dæmis metótrexat og líftæknilyf. Á móti geta barksterar hækkað blóðsykur og blóðþrýsting og þar með aukið áhættuna. Þess vegna er mikilvægt að meðferð sé sniðin að heilsu sjúklingsins í heild sinni, ekki aðeins sjúkdómseinkennum.
Hvað getur fólk sjálft gert?
Þótt sjúkdómarnir sjálfir séu ekki læknanlegir, er hægt að hafa mikil áhrif á hjartaheilsu með lífsstíl:
- Regluleg hreyfing sem hlífir líkamanum (sund, hjólreiðar, göngur).
- Mataræði sem dregur úr bólgum og þá sérstaklega Miðjarðarhafsmataræði.
- Að hætta að reykja og halda blóðþrýstingi, blóðsykri og kólesteróli í skefjum.
Að lokum
Samband gigtarsjúkdóma og hjarta- og æðasjúkdóma sýnir okkur að allt í líkamanum tengist. Bólgan sem byrjar í liðum, lifur eða slímhúð getur haft áhrif á hjartað og æðarnar með tímanum. Með því að horfa á heildarmyndina þar sem sjálfsofnæmi, bólga og hjartaheilsan fléttast saman getum við bæði bætt lífsgæði og dregið úr lífshættu.
Björn Ófeigs.
Heimildir
American College of Cardiology – Caring for the Cardio-Rheumatology Patient
PMC / PubMed – Risk of Cardiovascular Events in Patients with Primary Biliary Cholangitis
PMC – Hyperlipidaemia in Primary Biliary Cholangitis: treatment and cardiovascular risk
PubMed – Sjogren’s Disease and Elevated Cardiovascular Risk
PubMed – Association between primary Sjögren’s syndrome, arterial stiffness and subclinical atherosclerosis
PubMed – Cardiovascular Morbidity and Mortality in Primary Sjögren’s Syndrome
PMC – Cardiovascular Risks and Risk Stratification in Inflammatory Joint Diseases
