Á árum áður var hjartaáfall oft lífshættulegt ástand sem fáir lifðu af. Í dag er staðan allt önnur. Meirihluti þeirra sem fá hjartaáfall kemst lífs af og fær tækifæri til að lifa góðu lífi.
En hvað hefur breyst síðustu áratugi? Svörin liggja í stórkostlegum framförum í greiningu, meðferð og forvörnum og að hluta til í samfélagsbreytingum sem hafa bætt heilsu okkar.
Tækniframfarir bjarga mannslífum
Framfarir í hjartalækningum hafa gjörbreytt meðferð við hjartaáföllum. Í dag er kransæðaþræðing (PCI) og stent-ísetning oft fyrsta meðferð sem sjúklingar fá. Þetta getur opnað lokaðar æðar á örfáum mínútum og minnkað skaða á hjartavöðva verulega. Lyfjameðferð hefur líka tekið stórt stökk fram á við. Blóðflöguhemjandi lyf, statín og ACE-hemlar eru orðnar grunnstoðir í meðferð sem lækkar líkur á endurteknum áföllum. Þar að auki hafa hjartaaðgerðir, svo sem kransæðahjáveituaðgerðir (CABG), orðið öruggari með betri tækni og bættum skurðaðgerðarferlum.
Forvarnir gera gæfumunin
Það er ekki bara tækni sem bjargar mannslífum heldur líka lífsstílsbreytingar. T‘iðni reykinga hefur hríðfallið frá því um miðja síðustu öld. Fólk er betur upplýst um mikilvægi heilbrigðs mataræðis, hreyfingar og ghefur betri stjórn á blóðþrýstingi og kólesteróli. Lyfjameðferðir eins og statín hafa einnig haft gríðarleg áhrif á að draga úr áhættu hjá þeim sem eru í hættu. Þetta hefur orðið til þess að færri fá fyrsta hjartaáfall og þeir sem fá það, lifa frekar af.
Betri greining og skjót viðbrögð
Í dag er hægt að greina hjartaáfall mun fyrr en áður. Hárnákvæmar troponínprófanir gera það að verkum að læknar geta brugðist við strax. Bráðamóttökur, sjúkraflutningar og notkun hjartastuðtækja (AED) hafa einnig bætt lífslíkur verulega. Rannsóknir sýna að ef meðferð hefst innan fyrstu klukkutímanna eftir áfall, er lifun margfalt meir en áður. Tíminn er því afar dýrmætur þegar kemur að hjartaáföllum og því hraðar sem við bregðumst við, því meiri líkur eru á góðum bata.
Árangurinn er raunverulegur
Samkvæmt nýjustu gögnum hefur dánartíðni vegna hjartaáfalla lækkað um allt að 90% á síðustu 50 árum. Lifun á sjúkrahúsi er nú yfir 90% hjá mörgum hópum miðað við um 60% árið 1970. Þetta er gríðarlegur árangur sem endurspeglar samvinnu vísinda, lækna, heilbrigðisyfirvalda og almennings.
En áskoranirnar eru enn til staðar
Þó færri deyi úr hjartaáfalli í dag þá eykst tíðni annarra hjartasjúkdóma eins og hjartabilunar og hjartsláttartruflana. Fólk lifir lengur og áskoranir tengdar offitu, sykursýki og háþrýstingi eru enn á borðinu. Þess vegna er nauðsynlegt að halda áfram í forvörnum, hreyfingu og fræðslu.
Að lokum
Árangurinn sem hefur náðst er einstakur en leikurinn er ekki unninn. Við verðum að halda áfram að byggja á því sem virkar: fræðslu, betri lífsstíl og nýjustu tækni. Þannig getum við tryggt að fleiri lifi ekki bara af hjartaáfall, heldur lifi góðu lífi eftir það.
Björn Ófeigs.
Heimildir:
- Stanford Medicine – Heart attack deaths have dropped nearly 90%
- American Heart Association – Decline in cardiovascular mortality
- Læknablaðið – Greinar um hjartasjúkdóma
- Scandinavian Simvastatin Survival Study (4S)
- Percutaneous Coronary Intervention
- Hjartavernd – Ársskýrsla
