Flest okkar kannast við þessa tilfinningu. Maður borðar góða og ríkulega máltíð og stuttu síðar verður maður þreyttur eða syfjaður og jafnvel svimar. Sumir finna líka fyrir hjartsláttarónotum eða ákveðnum óþægindum í brjósti.
Í flestum tilfellum er þetta eðlilegt lífeðlisfræðilegt viðbragð líkamans af því við höfum borðað of mikið. En stundum getur vanlíðan eftir máltíð verið merki um að hjarta- og æðakerfið þurfi að leggja meira á sig en við gerum okkur grein fyrir.
Blóðflæði færist til meltingarkerfisins
Þegar við borðum stóra máltíð fer líkaminn strax í það verkefni að melta matinn. Til þess þarf meltingarkerfið töluvert meira blóðflæði.
Blóðflæði eykst því til maga, þarma og lifrarinnar og getur aukist um 30–40% eftir máltíð samkvæmt því sem rannsóknir segja.
Þetta þýðir í einföldu máli að:
- meira blóð streymir til meltingarfæranna
- minna blóð er tímabundið í öðrum líffærum
- hjartað þarf að vinna aðeins meira til að halda blóðrásinni stöðugri
Hjá heilbrigðum einstaklingum er þetta yfirleitt ekkert vandamál. Líkaminn aðlagar sig hratt og jafnar blóðflæðið aftur.
Blóðþrýstingur getur lækkað eftir máltíð
Hjá sumum getur blóðþrýstingur þó lækkað eftir máltíð. Þetta kallast postprandial hypotension, eða blóðþrýstingslækkun eftir máltíð.
Þá geta komið fram einkenni eins og:
- svimi
- slappleiki
- syfja
- óstöðugleiki
- stundum hjartsláttarónot
Ástæðan er sú að æðarnar í meltingarkerfinu víkka til að taka við auknu blóðflæði. Ef líkaminn nær ekki að bregðast nógu hratt við til að halda blóðþrýstingnum stöðugum getur hann lækkað tímabundið.
Þetta er algengara hjá:
- eldra fólki
- fólki með háan blóðþrýsting
- fólki með sykursýki
- fólki með hjarta- og æðasjúkdóma
Samkvæmt upplýsingum frá Cleveland Clinic getur blóðþrýstingur lækkað um 10–20 mmHg eftir stóra máltíð hjá sumum einstaklingum.
Hjartað þarf stundum að vinna meira
Melting er orkufrekt ferli og krefst aukins blóðflæðis. Hjartað þarf því stundum að slá hraðar eða af meiri krafti eftir stóra máltíð.
Þetta getur útskýrt:
- hjartsláttarónot
- hækkaðan púls
- þreytu eða slappleika eftir mat
Hjá fólki með undirliggjandi hjartasjúkdóma getur þessi aukna virkni hjartans stundum valdið meiri einkennum, sérstaklega ef máltíðin er mjög stór eða fiturík.
Sumar rannsóknir hafa einnig bent til þess að mjög stórar máltíðir geti tímabundið aukið álag á hjarta- og æðakerfið, sérstaklega hjá einstaklingum sem eru með kransæðasjúkdóm eða hjartabilun.
Hvað getur hjálpað?
Ef þú finnur oft fyrir vanlíðan eftir máltíðir geta nokkur einföld ráð hjálpað:
Borðaðu minni máltíðir oftar
Frekar en eina mjög stóra máltíð.
Forðastu mjög fituríkan mat
Fituríkur matur hægir á meltingu og getur aukið álag á líkamann.
Drekktu nægan vökva
Vökvaskortur getur aukið líkur á blóðþrýstingslækkun.
Gefðu líkamanum smá tíma eftir máltíð
Stundum er gott að sitja aðeins og leyfa meltingunni að byrja áður en farið er af stað í mikla hreyfingu.
Ef svimi, slappleiki eða hjartsláttarónot koma reglulega eftir máltíðir getur verið skynsamlegt að ræða það við lækni.
Að lokum
Að vera þreyttur eða syfjaður eftir góða máltíð er yfirleitt eðlilegt. Líkaminn er einfaldlega að beina orkunni að meltingunni.
En ef þú finnur reglulega fyrir svima, hjartsláttarónotum eða miklum slappleika eftir mat getur það verið merki um blóðþrýstingslækkun eftir máltíð eða aukið álag á hjarta- og æðakerfið.
Þá er skynsamlegt að hlusta á líkamann og stundum líka að minnka aðeins skammtana á disknum.
Björn Ófeigs.
Heimildir
Cleveland Clinic – Postprandial Hypotension: Blood Pressure Drops After Eating
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/postprandial-hypotension
Jansen RWMM et al. Postprandial Hypotension in older Patients With Unexplained Syncope. JAMA Internal Medicine / Archives of Internal Medicine, 1995.
https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/620472
Peitzman SJ et al. Postprandial Blood Pressure Decrease in older Persons. JAMA Internal Medicine / Archives of Internal Medicine, 1989.
https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/611106
Aronow WS. Measurement of blood pressure. Annals of Translational Medicine.
https://atm.amegroups.org/article/view/13484/html
Harvard Health – Foods that fight fatigue
https://www.health.harvard.edu/healthbeat/foods-that-fight-fatigue
