Þetta þekkja flestir: maður er veikur, búinn á því og þarf á hvíld að halda en svefninn lætur bíða eftir sér og svefngæði versna.
Í stað þess að sofna fljótt og sofa rótt vaknar maður oft, svitnar og fær hroll og finnst hjartað slá hraðar en vanalega. Af hverju er þetta svona?
Bólguviðbragðið truflar svefntaktinn
Þegar við veikjumst fer ónæmiskerfið í gang og byrjar að losa bólguboðefni eins og IL-1 og TNF-alfa. Þessi efni hjálpa líkamanum að berjast við sýkingu en þau geta líka haft áhrif á svefnstigin okkar.
Rannsóknir sýna að bólguboðefni geta:
- truflað dýpri svefn,
- valdið því að við vöknum oftar,
- breytt svefnhormónajafnvægi.
Þetta er hluti af því að líkaminn setur sig í “viðbúnaðarham” þegar hann er að glíma við veikindi. Svefnþörfin er meiri, en svefngæðin verða oft verri.
Hiti og svefn eiga illa saman
Líkamshitinn þarf að lækka til að við sofnum vel. Þegar við fáum hita gerist hið gagnstæða hitinn hækkar og við eigum erfiðara með að ná djúpsvefni.
Hiti veldur líka:
- svitaköstum,
- kuldahrolli,
- hraðari hjartslætti,
- óróleika sem veldur því að við vöknum oftar og hitinn hjálpar ekki til.
Vegna þessa kemur svefninn oft í stuttum lotum í stað þess að halda sér í samfellu út nóttina.
Álag á hjarta- og æðakerfið
Veikindi setja aukið álag á hjartað, sérstaklega þegar hiti eða bólga eru til staðar. Hjartslátturinn eykst, líkaminn vinnur meira og jafnvel einföld líkamstaða eins og að liggja flatur með nefstíflu eða hósta getur gert svefninn erfiðari.
Fólk með hjartabilun eða undirliggjandi hjartasjúkdóma finnur yfirleitt enn meira fyrir þessu svefngæðin versna hraðar og líkaminn þarf lengri tíma til að jafna sig.
Að lokum
Þegar við veikjumst er svefntruflun ekki veikleikamerki heldur eðlilegt lífeðlisfræðilegt viðbragð. Bólga, hiti og álag á hjartað halda líkamanum í hálfgerðum varnarham og svefninn verður óreglulegri og grynnri.
Það besta sem við getum gert er að drekka vel, hvíla okkur, taka hitastillandi lyf ef þörf er á og leyfa líkamanum að klára baráttuna. Svefninn lagast yfirleitt hratt aftur þegar bólgan minnkar og hitinn gengur niður.
Björn Ófeigs.
Heimildir
Sleep Foundation – Physical Health and Sleep
Um hvernig líkamleg heilsa og veikindi tengjast svefni og svefngæðum.
https://www.sleepfoundation.org/physical-health Sleep Foundation
Sleep and Immune Function – Review grein (PMC / NIH)
Yfirlitsgrein um hvernig svefn og ónæmiskerfi, þar með talið bólguboðefni (cytokines), tengjast.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3256323/ PMC
Cytokines and Sleep – Krueger o.fl. (PMC / NIH)
Grein sem fjallar sérstaklega um IL-1 og TNF og áhrif þeirra á svefn.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4149313/ PMC
Mayo Clinic – Fatigue: Causes
Um þreytu í tengslum við veikindi, bólgu og svefntruflanir.
https://www.mayoclinic.org/symptoms/fatigue/basics/causes/sym-20050894 Mayo Clinic
NHS – Sleep problems: causes and einkenni
Um algengar orsakir svefntruflana, þar á meðal veikindi og álag.
https://www.nhs.uk/every-mind-matters/mental-health-issues/sleep/ nhs.uk
Mayo Clinic – Fever: Symptoms & Causes
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/fever/symptoms-causes/syc-20352759
