Við tölum oft um blóðþrýsting, kólesteról og blóðsykur en gleymum einu einföldu mæligildi sem við getum fylgst með daglega: hvíldarpúlsinum. Hann segir meira um heilsuna en margir gera sér grein fyrir.
Með snjallúrum og heilsuforritum er þetta orðið aðgengilegra en nokkru sinni fyrr. En hvað þýða tölurnar í raun? Og hvað með HRV (púlsbreytileiki) þetta dularfulla gildi sem úrið sýnir manni á morgnana?
Hvað er hvíldarpúls?
Hvíldarpúls er fjöldi hjartslátta á mínútu þegar líkaminn er í ró til dæmis á morgnana áður en þú ferð fram úr rúminu. Hjá flestum fullorðnum er hann á bilinu 60–100 slög á mínútu. Hjá vel þjálfuðu fólki getur hann verið lægri.
Lægri hvíldarpúls bendir oft til skilvirkara hjarta. Hjartað þarf einfaldlega færri slög til að dæla sama magni blóðs.
En það sem skiptir mestu máli er ekki bara talan heldur breytingin frá þínu normi.
Þegar tölurnar breytast
Ef hvíldarpúlsinn hækkar skyndilega og helst hár í nokkra daga getur það verið merki um:
- Sýkingu eða bólgu
- Svefnleysi
- Mikla streitu
- Ofþjálfun
- Vökvatap
- Undirliggjandi hjartavandamál
Ef þú þekkir þinn venjulega púls sérðu fljótt þegar eitthvað breytist. Þar liggur styrkur sjálfsmælinga.
Hvað er HRV og af hverju skiptir það máli?
Púlsbreytileiki (Heart Rate Variability HRV – Garmin og Apple úr) mælir ekki hversu hratt hjartað slær, heldur hversu mikill breytileiki er á milli slaga.
Það hljómar kannski skrýtið en hjartað á ekki að slá í fullkomlega jöfnum takti. Heilbrigt hjarta bregst stöðugt við umhverfi sínu. Það hraðar sér við álag og hægir á sér í hvíld. Þessi sveigjanleiki er merki um heilbrigt taugakerfi og góða aðlögunarhæfni.
- Hærra HRV bendir oft til góðrar endurheimtar og jafnvægis.
- Lágt HRV getur bent til streitu, veikinda, svefnskorts eða ofálags.
HRV gefur þannig innsýn í hvernig sjálfvirka taugakerfið vinnur að því að halda líkamanum í jafnvægi – á milli álags og hvíldar.
Snjallúr – gagnlegt verkfæri
Nútímaúr frá Garmin, Apple, Polar og fleirum fylgjast með bæði hvíldarpúlsi og HRV. Þau eru ekki greiningartæki, en þau eru frábær til að sjá mynstur.
Samkvæmt Harvard Health Publishing getur hjartsláttartíðni og breytileiki hennar gefið vísbendingar um líkamlegt ástand, streitu og heilsufarsbreytingar og þá sérstaklega þegar horft er á þróun yfir tíma, ekki eina mælingu.
Hvenær á að bregðast við?
- Ef hvíldarpúls er stöðugt yfir 100 slögum á mínútu
- Ef hann er óvenju lágur og þú finnur fyrir svima
- Ef HRV fellur skyndilega og fylgir vanlíðan
- Ef breytingar koma samhliða mæði eða brjóstóþægindum
Við eigum ekki að láta tölurnar stjórna lífinu. En við eigum heldur ekki að hunsa þær þegar þær breytast skyndilega.
Að lokum
Hvíldarpúls og HRV eru eins og dagleg skýrsla frá hjartanu. Þau segja okkur hvort líkaminn sé í jafnvægi eða undir álagi.
Þetta þarf ekki að vera flókið. Þekktu þitt norm. Fylgstu með breytingum og hlustaðu þegar hjartað breytir takti.
Stundum eru það einföldustu mælingarnar sem segja mest.
Björn Ófeigs.
Heimildir
Harvard Health Publishing
What your heart rate is telling you
https://www.health.harvard.edu/heart-health/what-your-heart-rate-is-telling-you
British Heart Foundation
Your heart rate
https://www.bhf.org.uk/informationsupport/how-a-healthy-heart-works/your-heart-rate
Cleveland Clinic
Heart Rate: What’s a Normal Heart Rate?
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/heart-rate
