Við horfum flest á neglurnar okkar án þess að hugsa mikið um þær. Kannski klippum við þær, pössum upp á að þær brotni ekki eða tökum eftir litlum hvítum blettum. En vissir þú að neglurnar gshuteta stundum gefið mikilvægar vísbendingar um heilsuna?
Læknar hafa lengi skoðað neglur sem hluta af almennri líkamsskoðun. Breytingar á lit, lögun eða vexti geta í sumum tilfellum bent til undirliggjandi sjúkdóma. Þær eru þó sjaldan nægjanlegar einar og sér til að greina sjúkdóm. Þær eru fremur eins konar vísbending sem þarf að skoða í samhengi við önnur einkenni.
Bláleitar neglur geta bent til súrefnisskorts
Ein þekktasta breytingin er þegar neglurnar eða naglabeðin verða bláleit.
Það kallast blámi (cyanosis) og getur komið fram ef blóðið flytur ekki nægilegt súrefni um líkamann. Það getur meðal annars gerst hjá fólki með:
- alvarlega hjartabilun
- meðfædda hjartagalla
- ákveðna lungnasjúkdóma
- alvarlegar blóðrásartruflanir.
Bláar neglur eru alltaf ástæða til að leita læknis, sérstaklega ef breytingin kemur skyndilega eða fylgir mæði eða brjóstverk.
Kylfuneglur geta verið mikilvægt merki
Önnur breyting sem læknar taka eftir eru svokallaðar kylfuneglur.
Þá verða fingurgómarnir breiðari og neglurnar sveigjast meira niður á við. Þetta gerist yfirleitt hægt á mörgum mánuðum eða árum.
Kylfuneglur geta tengst:
- ákveðnum meðfæddum hjartasjúkdómum
- langvinnum lungnasjúkdómum
- lifrarsjúkdómum
- bólgusjúkdómum í meltingarvegi.
Þær eru hins vegar sjaldgæfar hjá fólki með algenga kransæðasjúkdóma eða háan blóðþrýsting.
Ljósar eða mjög fölar neglur
Mjög fölar neglur geta stundum bent til blóðleysis.
Blóðleysi getur aukið álag á hjartað þar sem líkaminn þarf að vinna meira til að flytja súrefni til vefjanna. Fólk með hjartabilun getur því fundið fyrir aukinni þreytu og mæði ef járnskortur eða blóðleysi bætist við.
Þess vegna er reglulegt eftirlit með blóðgildum mikilvægt hjá mörgum hjartasjúklingum.
Dökkar rendur eða skyndilegar breytingar
Ekki eru allar naglabreytingar tengdar hjartanu.
Svartar eða dökkar rendur undir nögl geta í sumum tilfellum bent til húðkrabbameins og ættu alltaf að vera metnar af lækni.
Skyndilegar breytingar á lögun eða lit nagla eru einnig ástæða til að leita ráðgjafar, jafnvel þótt orsökin reynist saklaus.
Örsmáar rauðbrúnar rendur undir nöglunum
Stundum má sjá örfínar rauðbrúnar eða dökkar rendur undir nöglunum sem líta út eins og örsmáar flísar. Á læknamáli kallast þær splinter hemorrhages og stafa af örlitlum blæðingum í háræðum undir nöglinni.
Í langflestum tilfellum eru þær algerlega saklausar og koma einfaldlega eftir smávægilegt högg eða álag á fingurna. Þær sjást til dæmis oft hjá fólki sem vinnur mikið með höndunum, stundar íþróttir eða hefur klemmt fingur án þess að taka sérstaklega eftir því.
Í sjaldgæfum tilfellum geta slíkar rendur hins vegar tengst hjartaþelsbólgu (endocarditis), sem er alvarleg sýking í innsta lagi hjartans eða á hjartalokum. Þá koma rendurnar yfirleitt ekki einar og sér heldur ásamt öðrum einkennum eins og háum hita, slappleika, nætursvita eða almennri vanlíðan.
Það er því mikilvægt að hafa í huga að örsmáar blæðingar undir nöglum eru sjaldnast merki um hjartasjúkdóm. En ef þær birtast skyndilega án augljósrar skýringar eða fylgja öðrum alvarlegum einkennum er rétt að leita læknis til frekara mats.
Hvað er eðlilegt?
Flestar breytingar á nöglum eiga sér saklausar skýringar.
Aldur, smávægileg meiðsli, vítamínskortur, sveppasýkingar eða einfaldlega erfðir geta haft áhrif á útlit þeirra.
Það er því mikilvægt að draga ekki of víðtækar ályktanir af einni breytingu. Læknar horfa alltaf á heildarmyndina – einkenni, sjúkrasögu, skoðun og rannsóknir.
Að lokum
Neglurnar geta stundum gefið okkur litlar vísbendingar um það sem er að gerast inni í líkamanum. Þær eru þó aðeins einn hluti af stærri mynd.
Ef þú tekur eftir skyndilegum eða óvenjulegum breytingum á nöglunum, sérstaklega ef þeim fylgja einkenni eins og mæði, þreyta, svimi eða brjóstverkir, er skynsamlegt að ræða það við lækni.
Það er alltaf betra að láta athuga breytingu sem reynist saklaus en að hunsa merki sem hugsanlega gæti skipt máli.
Björn Ófeigs.
Heimildir
Cleveland Clinic. Clubbed Fingers: Causes, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/23957-clubbed-fingers
Cleveland Clinic. Cyanosis (Blue Skin): Causes, Symptoms & Treatment
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/24297-cyanosis
Merck Manual Consumer Version. Overview of Heart Failure
https://www.merckmanuals.com/home/heart-and-blood-vessel-disorders/heart-failure/heart-failure
American Academy of Dermatology – 12 nail changes a dermatologist should examine
NHS – Nail problems