Áföll eru hluti af lífinu. Það getur verið missir ástvinar, slys, kynferðislegt ofbeldi eða langvinn streita.
En áföllin hafa ekki aðeins áhrif á huga okkar þau geta líka setið eftir í líkamanum og haft bein áhrif á heilsuna. Rannsóknir sýna að áföll auka áhættu á hjarta- og æðasjúkdómum, sérstaklega ef þau eru endurtekin eða óunnin.
Hvernig áföll setja spor sín á líkamann
Þegar við verðum fyrir áfalli tekur líkaminn á móti með „viðbragði við ógn“ og streituhormón eins og kortisól og adrenalín flæða um. Þetta gerir okkur tilbúin að flýja eða berjast (fight-flight), en ef þessi kerfi eru í stöðugri gangsetningu veldur það skaða. Krónísk streita getur hækkað blóðþrýsting, skemmt æðaveggi og aukið líkur á æðakölkun.
Kynferðislegt ofbeldi og áhrif á hjartaheilsu
Rannsóknir hafa sýnt að fólk sem hefur orðið fyrir kynferðislegu ofbeldi er í verulega aukinni áhættu á hjartasjúkdómum síðar á lífsleiðinni. Þetta á sérstaklega við ef ofbeldið átti sér stað snemma á ævinni. Slíkt áfall getur breytt því hvernig streitukerfi líkamans starfar og valdið langvarandi ójafnvægi sem leggst á hjarta og æðakerfi. Konur sem hafa upplifað kynferðislegt ofbeldi hafa m.a. verið sýndar með hærri tíðni háþrýstings, hjartaáfalla og heilablóðfalls.
Áföll og hjarta- og æðakerfið
Fólk sem hefur orðið fyrir miklum áföllum á lífsleiðinni eru í allt að tvöfalt meiri hættu á hjartaáföllum og heilablóðfalli. Sérstaklega er talað um svokallaðan „brostið hjarta heilkenni“ (takotsubo cardiomyopathy), þar sem mikið tilfinningalegt áfall getur valdið tímabundnum eða jafnvel varanlegum alvarlegum skemmdum á hjartavöðva. Þetta sýnir svart á hvítu hversu nátengd sál og líkami eru.
Áfallastreita og hjartaheilsan
Áfallastreituröskun (PTSD) er ekki aðeins andleg kvöl hún er líka hjarta- og æðasjúkdómur í dulargervi. Rannsóknir benda til að fólk með PTSD sé í aukinni hættu á hjartsláttartruflunum, háþrýstingi og hjartaáföllum. Ástæðan er bæði líffræðileg – vegna langvarandi hormónaójafnvægis – og hvernig við högum lífi okkar þar sem áföll geta haft áhrif á svefn, mataræði og hreyfingu.
Hvað getum við gert?
Það er ekki hægt að „stroka út“ áföllin, en það er hægt að læra að lifa með þeim. Meðferð við áfallastreitu, hvort sem er í formi samtalsmeðferðar eða lyfjameðferðar, getur dregið úr áhættunni. Regluleg hreyfing, jafnvægi í mataræði og góðar svefnvenjur styðja hjartað. Mikilvægt er líka að leita félagslegs stuðnings en samvera og samkennd hafa bein verndandi áhrif á hjartaheilsu.
Að lokum
Áföll eru ekki aðeins minningar heldur geta þau orðið að líkamlegum byrðum sem fylgja okkur í gegnum lífið. Hjartað, sem bregst við bæði líkamlegu og tilfinningalegu álagi, er sérstaklega viðkvæmt. Með því að viðurkenna áhrif áfalla og þar á meðal kynferðislegs ofbeldis og leita leiða til að vinna úr þeim, getum við létt byrðina af líkamanum og haldið hjartanu heilbrigðara til framtíðar.
Björn Ófeigs.
Heimildir
- American Heart Association – Mental Health and Heart Health
- American Heart Association – Traumatic childhood increases lifelong risk for heart disease and early death
- Harvard Health Publishing – Under pressure: How stress may affect your heart
- Harvard Health Publishing – Happy heart syndrome: Even positive stress can affect the heart
- National Center for PTSD – Trauma, PTSD, and Physical Health
- Journal of the American Heart Association – Sexual Assault and Carotid Plaque Among Midlife Women
- Preventive Medicine Reports – Sexual violence and cardiovascular disease risk: A systematic review and meta-analysis
